Tony van Os

Een tijdlang woonde hij samen met Herman Broeckaert en Pieter Gorus in Weert aan de Dijkstraat. Hij leerde er de noden van de eenvoudige mensen kennen en raakte ook vertrouwd met de landschappen, niet alleen met water en dijken maar ook met de lage huisjes die er stonden. Helemaal lief werd hem die streek toen hij er zijn vrouw leerde kennen. Op 21 augustus 1912 trouwde hij met Elisa Van Hoeymissen uit Het Sas van Bornem. Het jonge paar vestigde zich te Bornem-Buitenland. Pas zeven jaar later zouden ze op de Grote Markt 21 te Temse gaan wonen. Maar het Sas van Bornem, de Oude Schelde, kortom de roep naar de vrije natuur was zo sterk dat hij van de familie de Marnix een boerderijtje huurde in de omgeving van het Sas. Meteen werd het "Het huizeke in de Jordaan" genoemd. Het was voor hem een bron van inspiratie zowel om te schilderen als om te mediteren. Daar kon hij als het ware zijn droomwereld in zich opnemen.

(.......Foto's van de kruisweg  e.a. volgen nog......)

De kerk van H.H. Philippus en Jacobus te Koewacht bezit een kruisweg die tot de mooiste van de lage landen en ver daarbuiten gerekend mag worden. Hij is op doek gezet door Tony van Os. Uit de keuze van deze kunstenaar blijkt de goede smaak van de toenmalige pastoor Swagemakers. Als ode aan de kunstenaar de hiernavolgende verhandeling met daarbij een overzicht van de kruisweg.

Tony Van Os werd geboren in Antwerpen op 21 juni 1886. Zijn vader Jan Baptist was in 1891 de stichter en hoofdredacteur van de Gazet van Antwerpen. Langs moeders kant, Maria De Wolf, stamde Tony Van Os uit een echte kunstenaarsfamilie. Na het humaniora aan het Sint-Jan Berchmanscollege te Antwerpen volgde Tony Van Os lessen aan de stedelijke Academie voor Schone Kunsten en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. Hij werkte er onder leiding van Franz Courtens, een schilder van impressionistische landschappen.

Tony Van Os was een mystiek persoon, een kunstenaar van het melancholische, iemand die zich in zijn kunst een eigen wereld opbouwde, een wereld die hij trachtte vast te leggen in zijn doeken. Ieder doek is als een droom - zijn droom - niet zoals het is, maar zoals hij meende dat het zou moeten zijn, zoals het paste in zijn wereld. De verhoudingen zijn niet zwart-wit maar overwegend grijs en de figuren lijken te zweven. Deze zijn nooit dominant maar vormen een éénheid met het landschap. In veel doeken, waaronder het wereldberoemde “De Veerman”, geeft Tony Van Os zich helemaal bloot. Het is een beeld van het ontijdelijke, daar zijn alle waarden opgelost in één beeld en komt men als het ware in aanraking met de oneindigheid.

In het boerderijtje ontving Tony veel kunstenaars o.a. Emiel Verhaeren, Jan Hammenecker, Filip De Pillecyn, Romain Steppe, Felix Timmermans, Richard Dewachter, dichter-schilder Herman Broeckaert en nog vele andere.

Zijn eerste tentoonstelling in zaal Boute te Brussel kreeg zeer goede kritiek. Men werd getroffen door de gevoeligheid, de sprookjesachtige sfeer die hij rond het Scheldelandschap in zijn doeken opriep. Een jaar later in 1910 behaalde hij met zijn “Piëta” de prestigieuze Godecharlesprijs, de hoogste onderscheiding in België.

Zijn doek “In de mei” is een ode aan de kleurrijkste maand van het jaar en aan de jeugdige Mei-god. De compositie van zijn doeken is sober. Om hem te typeren gebruikt men betitelingen als ‘de schilder van de weemoed' of ‘de man van de waterkant'.

Zijn werken zijn verspreid over Zweden, Engeland, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en de USA. Honderden zijn in privébezit. Ook zijn tal van openbare instellingen, waaronder het gemeentebestuur en de O.L.Vrouwkerk te Temse, de kerk te Bornem, Koewacht en Weert de gelukkige bezitters van deze magnifieke kunstwerken. De vrienden van de kunstenaar en de Lionsclub Klein-Brabant hebben als hulde aan deze verdienstelijke ingezetene van Antwerpen, Temse en Bornem hem vereeuwigd met een gedenkteken ter hoogte van het Sas te Bornem. Het beeld is een werk van beeldhouwer Henri Lannoye. Toen Tony van Os op 5 september 1945 te Temse overleed verloor Vlaanderen een kunstenaar van groot formaat.

Als jong artiest reisde hij langs verschillende dorpen aan de Schelde. In Nederland bestudeerde hij de oude meesters. Later genoten vooral Dendermonde, Weert, Bornem en Mariekerke zijn volle aandacht; dorpen die hij vaak bezocht in gezelschap van Franz Courtens.

In veel van zijn werken toont Van Os ons de gewone man, de man uit het volk in zijn normale doen. Een ander facet van de kunstenaar was zijn bedrevenheid in het portretschilderen. Als we nu naar “Moeder” en de zoons “Luc” en “Benny” kijken, zien we daarin al zijn kunde en de liefde voor zijn gezin. Ook volkse typen die hij toevallig ontmoette en die ons doen denken aan de boeren uit de werken van Stijn Streuvels verschijnen op doek.

Tony Van Os verwierf ook faam met de kruiswegen die hij schilderde. Hij maakte o.a. de kruisweg voor de kerk van Koewacht (Ned.), Wijgmaal, Halen en Westrode. Vaak wordt Tony Van Os getypeerd als de schilder van het religieuze en het onwezenlijke.

Zij vormen de grijze periode van de kunstenaar. Maar er bestaat een andere Tony Van Os, een kunstenaar met een uitbundig koloriet en prachtige natuurlandschappen. Zijn “Rede voor Temse”, “Gezicht op Temse”, “Gezicht te Weert” en “Gezicht op Mariekerke” tonen Tony van Os in een beheerste kleurtechniek die aan Franz Courtens en aan Isidoor Meyers doet denken.